بررسی تاثیر قابلیت های فناوری اطلاعات بر عملکرد سازمانی با نقش میانجی چابکی سازمانی در بانک تجارت شعب منطقه جنوب غرب شهر تهران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی (تحقیقی)

نویسندگان

1 گروه مدیریت دولتی، گرایش سیستم اطلاعاتی مدیریت، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران، ایران

2 عضو هیأت علمی دانشکده مدیریت دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز

چکیده

چکیده
زمینه: یکی از چالش های امروزه سازمان ها با توجه به سرعت و حجم بالای اطلاعات و همچنین ارتقاء فناوری، استفاده بهینه از امکانات موجود می باشد؛ به عبارت دیگر مساله اصلی آن است که سازمان ها چگونه قادر خواهند بود از منابع انسانی و تجهیزات فناوری اطلاعات، به عنوان عوامل تاثیرگذار در فرآیند توسعه، به بهترین نحو استفاده کنند. ارزیابی عملکرد سازمانها از دید فناوری اطلاعات ضمن نیل به این اهداف، امکان نحوه اثربخشی سرمایه گذاری در فناوری اطلاعات بر عملکرد سازمان را برای مدیران سازمان فراهم می سازد
هدف: هدف این تحقیق بررسی تاثیر قابلیت های فناوری اطلاعات بر عملکرد سازمانی با نقش میانجی چابکی سازمانی در بانک تجارت شعب منطقه جنوب غرب شهر تهران می باشد.
روشها: این تحقیق از لحاظ هدف کاربردی، بر اساس ماهیت توصیفی و میدانی است. جامعه آماری این تحقیق 400 نفر از کارمندان شاغل در شعب جنوب‌غرب بانک تجارت در شهر تهران می باشند که با استفاده از جدول کرجسی و مورگان نمونه این تحقیق 196 نفر اعلام شد. روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شد. برای تجزیه تحلیل داده ها از نرم افزار spss و لیزرل استفاده گردید.
نتیجه گیری: با بکار گیری و تقویت قابلیت های فناوری اطلاعات می توان ضمن افزایش چابکی سازمانی به بهبود عملکرد سازمانی دست یافت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


مقدمه

فناوری اطلاعات به‌عنوان محور توسعه و به‌منظور استقرار نظام اطلاع‌رسانی جهانی در حال گسترش و مطرح‌شدن هست، استفاده از قابلیت‌های فناوری اطلاعات در میان بانک‌ها نیز در حال گسترش هست؛ به‌عبارت‌دیگر، ارائه خدمات بانکی توسط شبکه صورت می‌پذیرد و این پدیده شکل‌های جدیدی از رقابت را میان بانک‌ها ایجاد نموده است که در این صورت بانک‌ها ناچار هستند جهت قرار گرفتن در خط توسعه خود را با شکل جدیدی از بانکداری بانام بانکداری الکترونیکی همگام سازند.عدم به‌کارگیری فناوری اطلاعات در صنعت بانکداری الکترونیکی موجب افزایش فاصله جغرافیایی و زمانی بین بانک و مشتری شده و همچنین افزایش هزینه‌های ارائه خدمات بانکی و نقل‌وانتقال پول، کاهش رقابت بین بانک‌ها و کاهش کیفیت خدمات را به دنبال داشته و درنهایت موجب تغییر ساختار هزینه‌ی بانک‌ها می‌گردد که بانک تجارت نیز از این قاعده مستثنا نیست.

پرداختن به‌نظام بانکی کارآمد و پیشرفته در بانکداری اجتناب‌ناپذیر است و تصور بانکداری بدون فناوری اطلاعات ناممکن است.به‌این‌ترتیب فناوری اطلاعات محور اصلی خلق ارزش در سیستم بانکداری به شمار می‌رود.بانکداری ایران نیز به برکت این حضور و نقش‌آفرینی فعال، همسو با روندهای جهانی گام برداشته و به‌رغم توسعه‌نیافتگی در بخش‌ها و ابزارهای مالی در این بخش پیشرفت‌های شگرفی صورت گرفته است.بااین‌حال، هنوز گام‌های بسیاری باید برداشت تا بانکداری ایران بیش‌ازپیش طعم پیشرفت درزمینهٔ فناوری اطلاعات و درنهایت بهبود عملکرد را بچشد (احتشام راثی و محرابی، 1395).

باید توجه داشت که چالش‌های فزاینده محیطی، به شکل فراوانی کسب­و­کار سازمان‌ها؛ ازجمله بانک‌ها را تحت تأثیر قرار داده است.چالش‌هایی مانند تغییرات سریع، ظهور اینترنت، تنوع نیروی کار، جهانی­سازی، تغییر در قوانین و مقررات، کمبود مهارت‌های موردنیاز و ظهور بخش‌های خدماتی، بر ساختارهای سازمانی تأثیر گذاشته­اند (گومز[1] و همکاران، 2001)؛ چنان‌که سازمان‌ها را مجبور کرده­­اند که از سه تسهیل‌کننده مدیریت منابع انسانی، فناوری اطلاعات و بهبود عملکرد، برای افزایش، قدرت رقابتی خود استفاده کنند (نو[2]، 2005) ازجمله مسائل اساسی این است که رشد سریع فناوری اطلاعات در حوزه کسب­و­کار، اهمیت بسیار بالایی دارد، لذا یکی از جنبه‌های مجهول و مبهمی که پژوهشگران بیان می­دارند، این بوده که آیا سرمایه­گذاری درزمینهٔ فناوری اطلاعات در کشورهای درحال‌توسعه، روند افزایشی داشته است؟ برخی از پژوهشگران بر این باورند که توسعه­های اخیر اقتصادی، نمایانگر این است که آینده خوبی در انتظار فناوری اطلاعات است (اسلیزر[3] و همکاران، 2002) و امروزه، تمایل به استفاده از فناوری اطلاعات و دستگاه‌های جامع اطلاعات بانکی در سازمان‌های مختلف در حال افزایش است که علت این امر، امکانات و امتیازات فراوان آن از قبیل سرعت انتقال اطلاعات، سهولت انتقال اطلاعات، ذخیره­سازی حجم اطلاعات، صرفه­جویی در وقت، کاهش هزینه­ها، دقت در انجام کار، قابلیت اعتماد و ...هست (توربان[4] و همکاران، 2003).فناوری اطلاعات به سیستم‌های جامع اطلاعاتی بانک کمک می­کند و این قابلیت باعث می­شود که ساختار رسمی یک سازمان به‌عنوان یک پردازشگر عمل کند، رشد سازمان‌ها و پیچیده­تر شدن محیط آن‌ها را افزایش دهد و ضرورت ایجاد هماهنگی میان واحدها در جهت افزایش کارایی را دوچندان گرداند (گرنت[5]، 2008).ساختار سازمانی نیز از مهم‌ترین عوامل در برقراری ارتباطات و استفاده بهینه از فناوری اطلاعات و ارتباطات هست که رشد غیرقابل‌پیش‌بینی آن در دهه‌های اخیر، توسعه صنایع مختلف ازجمله بانکداری را شامل شده است؛ به‌عبارت‌دیگر، سرمایه­گذاری و به‌کارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات، بایستی ساختار سازمانی را متحول و اثربخش سازد (زرگر، 1382).فناوری اطلاعات، کاربردهای بسیاری در مدیریت و سازمان‌ها دارد که یکی از مهم‌ترین آن‌ها استفاده از شبکه­های رایانه­ای؛ بخصوص اینترنت است.در حوزه فناوری اطلاعات اینترنت، تحولی مهم در عصر حاضر به شمار می­رود.به‌کارگیری فناوری اطلاعات در سازمان، تغییراتی را که دارای اثرات مختلفی ازجمله ساختار سازمانی هست، به وجود می­آورد (قبادی، 1382).

با توجه به این‌که بانک‌ها از سازمان‌های خدماتی به شمار می­روند و با مراجع و مشتریان زیاد و درخواست‌های متنوع و مکرر از سوی آن‌ها مواجه هستند و انجام و ارائه خدمات در این سازمان‌ها، به شیوه سنتی و توسط کارکنان انجام می­گیرد؛ همچنین با توجه به حجم فعالیت‌ها در پاسخگویی به درخواست‌ها که مستلزم سرعت، دقت، سهولت و قابلیت اطمینان بالایی هست، ورود فناوری اطلاعات، موجب تأثیر فراوانی بر ابعاد سازمانی بانک‌ها گشته، به‌نحوی‌که ساختار سازمانی آن‌ها را دچار تغییرات عمده­ای کرده است.رشد غیرقابل‌پیش‌بینی فناوری اطلاعات در دهه­های گذشته که با توسعه صنایع مختلفی از قبیل الکترونیک، کامپیوتر، مخابرات و ...صورت گرفته، بر جنبه­های مختلف سازمان‌ها ازجمله عملکرد سازمانی تأثیرات شگرفی داشته است.هم‌زمان با این تغییرات، محیط فعالیت سازمان‌های مختلف، پیچیده­تر شده است، به همین جهت، نیاز به دستگاه‌های مختلفی که بتوانند ارتباط بهتری بین اجزای مختلف سازمان برقرار کنند و جریان اطلاعات را در بین آن‌ها تسهیل گردانند، افزایش چشمگیری داشته است.این سیستم‌ها که درمجموع به سیستم‌های سازمانی معروف هستند، زمینه­هایی را فراهم آورده­اند که مدیران بتوانند در تصمیم‌گیری‌های مختلف خود، از اطلاعات مناسب در هر جا و هر زمان بهره­ گیرند (باغبان، 1391) در عملکرد نیز باعث چابکی، کیفیت و سرعت تحویل و کاهش هزینه شده­اند؛ به‌طوری‌که بانک‌ها نیز برای ارائه خدمات خود، از جنبه ابزاری، نیازمند فناوری اطلاعات گشته­اند، لذا به کمک فناوری اطلاعات و ابعاد آن، می­توان ارتباطات بهتری ایجاد کرد و در فرصت کمتر، با کارایی بیشتری امور سازمان را بهبود بخشید.با توجه به این‌که اکثر پژوهش‌های انجام‌شده در سازمان‌هایی به‌غیراز بانک‌ها بوده­اند یا حداقل در بانک تجارت صورت نگرفته­اند، نتایج این تحقیق می­تواند راه گشای حل مشکلات عملکردی، ساختاری و فناوری در بانک‌ها گردد؛ در همین راستا به‌کارگیری فناوری اطلاعات در جهت افزایش و بهبود عملکرد در بانک‌ها موردتوجه قرار گرفت.مدیریت بانک‌ها باید در جهت دستیابی بهتر به اهداف در ابعاد سازمان ازجمله ساختار سازمانی که متغیر موردمطالعه این پژوهش است، در پذیرش این موضوع، با عنایت به‌ضرورت و اهمیت آن، انعطاف لازم را نشان دهند.این موضوع که قابلیت­های فناوری اطلاعات، چگونه می­تواند با استفاده از متغیر میانجی چابکی سازمانی، عملکرد سازمانی را تحت­الشعاع خود قرار دهد، بررسی نشده است.از طرف دیگر، محققان علاقه­مندند که بتوانند ابهامات و تأثیر این موضوع را روشن نمایند.طبعاً «هر فردی با شناخت و اشراف بیشتر و هدف و آرمان روشن‌تر، پا به این عرصه جدید بگذارد، می­تواند از این فناوری بهره بیشتری ببرد و در حوزه­های مختلف اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی جهان نقش بیشتری داشته باشد.مسئله اساسی این پژوهش، بررسی تأثیر قابلیت­های فناوری اطلاعات بر عملکرد سازمانی با توجه به متغیر میانجی چابکی سازمانی در بانک تجارت شهر تهران است.لذا، این پژوهش با توجه به اهمیت و ضرورت موضوع، تلاش دارد تا به این پرسش، پاسخ دهد که: قابلیت فناوری اطلاعات با توجه به متغیر میانجی چابکی سازمانی چه تأثیری بر عملکرد بانک تجارت شعب منطقه جنوب غرب شهر تهران دارد؟

با توجه به هدف عمده سرمایه­گذاری در فناوری اطلاعات از قبیل بهبود اداره امور سازمان‌ها، ارتقای سطح کارایی، اثربخشی و مسائلی از این قبیل انتظار این است که با سرمایه­گذاری بیشتر در فناوری اطلاعات، بهره‌وری و کارایی، انعطاف و پویایی سازمانی و درک جامع از اهداف سازمانی، بهتر و بیشتر از قبل به وجود آید.محققان، توانایی فناوری اطلاعات را برای بهبود چنین اموری موردتردید قرار داده­اند و برخی عقیده دارند که پیشرفت­های فوق­العاده درزمینهٔ­های مرتبط با امر فناوری اطلاعات در عمل به نحو مطلوب نتوانسته است کارکرد داشته باشد؛ لذا کاربرد فزاینده فناوری اطلاعات، نیاز به ارزیابی اثرات بهره­وری را نتیجه می­دهد که البته این مسئله برای کشورهای درحال‌توسعه به دلیل اولویت­های مختلف، کمبود منابع سرمایه­ای و حجم وسیع نیازهای توسعه­ای از اهمیت فوق­العاده مهمی برخوردار است.

 از طرف دیگر شواهد بسیاری وجود دارد که عدم وجود فناوری­های اطلاعات، فرصت­ها و سودآوری­های زیادی را از بنگاه­ها و صنایع گرفته و به دلیل ناتوانی آن‌ها در کسب مزیت­های اقتصادی و به‌ویژه مزیت اطلاعاتی، موقعیت و سهم بارز خود را ازدست‌داده و یا به‌طورکلی از صحنه خارج‌شده‌اند؛ بنابراین چالش اصلی آن است که چگونه سازمان­ها می­توانند از فنّاوری فناوری اطلاعات و منابع انسانی که با این فنّاوری درگیر می­باشند، به‌عنوان دو عامل مهم سرمایه تأثیرگذار در فرآیند توسعه، از وضعیت موجود بهترین حالت را ازلحاظ سودآوری و استفاده بهینه از امکانات به دست آورده و همچنین آینده بهتری برای خود ترسیم نمایند (نصر اصفهانی و همکاران،1390).

همان‌طور که در بالا به آن اشاره شد در عصر ارتباطات، فناوری اطلاعات یکی از عوامل بااهمیت و تأثیرگذار بر بهره­وری و عملکرد سازمان است.از طرفی عملکرد شرکت یکی از شاخص­های بااهمیت برای مدیران و سهامداران است که به بهره­وری و سود‌آوری اهمیت می­دهند، بنابراین ایجاد تمایل و رغبت در شرکت‌ها برای استفاده از این فنّاوری ضروری به نظر می­رسد.لذا محقق، توجه به این زمینه را ضروری و بااهمیت دانسته و به تحقیقی تحت عنوان بررسی تأثیر قابلیت­های فناوری اطلاعات بر عملکرد سازمانی با نقش میانجی چابکی سازمانی در بانک تجارت شعب منطقه جنوب غرب شهر تهران می‌پردازد.مروری کوتاه برکارهای انجام‌شده در این زمینه به شرح زیر هست.

باورصاد و همکاران (1393)، به تحقیقی تحت عنوان بررسی تأثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات[6] بر عملکرد شرکت پتروشیمی فجر با استفاده از الگوی کارت امتیازی متوازن[7] پرداخته­اند. هدف تحقیق حاضر بررسی تأثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات بر بهبود عملکرد سازمانی بر اساس الگوی کارت امتیازی متوازن در شرکت پتروشیمی فجر می­باشد.یافته­های پژوهش نشان داد که بیشترین تأثیر فناوری اطلاعات مربوط به فرآیندهای داخلی و کمترین تأثیر مربوط به بهبود مالی می­باشد.درمجموع این‌گونه به دست آمد که بهبود عملکرد سازمانی بر اساس الگوی کارت امتیازی متوازن در حد زیاد متأثر از فناوری اطلاعات می­باشد.

فرهنگی و همکاران (1392)، به تحقیقی تحت عنوان بررسی تأثیر فناوری­های نوین ارتباطی و اطلاعاتی بر ساختار سازمانی و عملکرد شرکت­های خدماتی­: پیمایشی پیرامون مهندسان مشاور نقشه‌بردار پرداخته­اند. هدف از انجام این مطالعه، بررسی وضعیت موجود و مطلوب فناوری‎های نوین ارتباطی و اطلاعاتی، ساختار سازمانی و عملکرد شرکت‎های مهندسان مشاور است.نتایج حاصل از تجزیه تحلیل داده‌ها نشان داد که 1) وضعیت موجود و مطلوب ICT، ساختار و عملکرد سازمانی شرکت‎های مهندسان مشاور در سطح قابل قبولی قرار دارد، 2) بین وضعیت موجود و مطلوب ICT، ساختار و عملکرد سازمانی شرکت‎های مهندسان مشاور اختلاف معناداری وجود دارد، 3) ICT، تأثیر مثبت و معناداری بر ساختار سازمانی و عملکرد شرکت‎های مهندسان مشاور دارد.

موحدی و همکاران (1389)، به تحقیق تحت عنوان بررسی نقش فناوری اطلاعات بر عملکرد شرکت ارتباطات سیار استان پرداخته­اند.در این تحقیق، نقش فناوری اطلاعات بر روی عملکرد شرکت ارتباطات سیار استان تهران موردمطالعه قرارگرفته است.نتایج تحقیق با استفاده از آزمون‌های نشان داد که فناوری اطلاعات بر عوامل عملکرد شامل رهبری کم‌هزینه و متمایزسازی مؤثر است.

خوشکلام خسروشاهی و همکاران (1388)، در پژوهشی به تأثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات بر کارایی فنی در گروهی از کشورهای منطقه منا پرداخت. محققان این تحقیق با عنایت به درک مهم اثرات سرمایه‌گذاری در عرصه فناوری اطلاعات به بررسی اثر سرمایه‌گذاری در فناوری اطلاعات و ارتباطات بر کارایی فنی گروهی از کشورهای منطقه منا پرداخته‌اند.نتایج این تحقیق نشان داد که تأثیر سرمایه­گذاری در فناوری اطلاعات و ارتباطات بر کارایی فنی در گروه کشورهای منطقه منا مثبت و معنادار هست.

پولاک و آدلر[8] (2017)، تحقیقی با عنوان مهارت هایی که باعث بهبود سودآوری می شوند: رابطه بین مدیریت پروژه، قابلیت‌های فناوری اطلاعات و سودآوری شرکت‌های کوچک تا متوسط انجام دادند.

در این تحقیق فرض بر این بوده است که استفاده از مدیریت پروژه و قابلیت‌های فناوری اطلاعات برای عملکرد تجاری سازمان، مناسب می باشد.این پژوهش، فرضیه ذکرشده را از طریق آزمایش تأثیر مثبت استفاده از مدیریت پروژه و قابلیت‌های فناوری اطلاعات بر روی میزان فروش کل کار و سودآوری، موردبررسی قرار داده است.داده‌های این پژوهش از دو نظرسنجی طولی دولتی، شامل شرکت‌های کوچک تا متوسط در کشور استرالیا به‌دست‌آمده است.مدل‌ها برای توصیف رابطه بین مدیریت پروژه، قابلیت‌های فناوری اطلاعات، سودآوری و کل فروش با استفاده از روش رگرسیون خطی چندگانه و رگرسیون لجستیک دوتایی ایجاد گردیدند.نتایج این تحقیق نشان داد که هنگام کنترل تأثیر سایر مهارت‌های تجاری، مدیریت پروژه و قابلیت‌های فناوری اطلاعات تأثیر مثبت و خاصی بر فروش و سودآوری دارند.

تن، وانگ وسدرا[9] (2017)، تحقیقی با موضوع چابکی عملیاتی فناوری اطلاعات: رویکرد وابستگی انجام دادند. آن‌ها در تحقیق خود، مدلی را ارائه داده‌اند که نشان می‌دهد چگونه می‌توان از آن برای به انجام رساندن چابکی عملیاتی در یک شرکت استفاده نمود.مدل ارائه‌شده، چابکی عملیاتی فناوری اطلاعات، قابلیت‌های جدید مدیریت منابع، روند مذاکره و اقدامات مدیریتی برای استفاده از فناوری اطلاعات در زنجیره تأمین را نشان می‌دهد.یافته‌های این تحقیق، مدیران را قادر می‌سازد که با روش بهتری قابلیت‌های فناوری اطلاعات را به‌کارگیرند و در جهت دستیابی به‌چابکی عملیاتی گام بردارند.

کلین[10] و همکاران (2015)، تحقیقی باهدف تجزیه‌وتحلیل رابطه بین فناوری اطلاعات و ارتباطات، استراتژی و مدیریت زنجیره تأمین[11] انجام داده­اند. به‌منظور انجام این کار، یک نظرسنجی در میان 288 تن از مدیران شرکت­های تولیدی کوچک و متوسط ​​در آگوئاسکالینتس[12] انجام‌شده است.داده­ها با استفاده از معادلات ساختاری، پشتیبانی نرم‌افزار EQ و همچنین از طریق رگرسیون خطی با پشتیبانی از نرم‌افزار SPSS تجزیه‌وتحلیل شده است.نتایج نشان می­دهد که درواقع، استراتژی­ها و فناوری اطلاعات و ارتباطات تأثیری بر عملکرد SCM دارد.استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات باعث تسهیل مدیریت منابع اطلاعات (مواد) و اجتناب از تأخیر می­شود که درنتیجه نه‌تنها در کاهش هزینه و همچنین در افزایش انطباق مشتری تأثیر دارد بلکه باعث افزایش رقابت کلی سازمان می­شود.

کریمی و همکاران (2014)، به تحقیقی تحت عنوان اثر قابلیت فناوری اطلاعات بر عملکرد شرکت، تمرکز بر زنجیره کارمند- مشتری- سود پرداخته‌اند:

در این پژوهش، با استفاده از فن مدل‌سازی معادلات ساختاری، اثر قابلیت فناوری اطلاعات بر زنجیره‌ کارمند- مشتری- سود مدل‌سازی شد.نوآوری فرایند خدمات نیز متغیر میانجیگری بین قابلیت فناوری اطلاعات و زنجیره‌ کارمند- مشتری- سود استفاده‌شده است.نتایج پژوهش نشان داد به‌طور خاص، رابط قابلیت فناوری اطلاعات و نوآوری، فرایند خدمات با عناصر زنجیره کارمند- مشتری- سود و اثر اهرمی آن‌ها برای تسهیل حرکت سازمان‌ها در امتداد این زنجیره به لحاظ آماری تأیید شد.

لیو[13] و همکاران (2013)، مقاله‌ای تحت عنوان اثر قابلیت‌های فناوری اطلاعات بر عملکرد شرکت: نقش واسطه‌ای ظرفیت جذب و چابکی زنجیره تأمین ارائه نموده­اند. این مقاله یک مدل پیشنهاد می‌دهد که به بررسی تأثیر قابلیت­های فناوری اطلاعات (برای مثال، زیرساخت‌های انعطاف‌پذیر فناوری اطلاعات و ادغام فناوری اطلاعات) بر عملکرد شرکت‌ها از طریق ظرفیت جذب و چابکی زنجیره تأمین در زنجیره تأمین می‌پردازد.نتایج تحقیق نشان می‌دهد که ظرفیت جذب و چابکی زنجیره تأمین به‌طور کامل و با نقش واسطه‌ای بر قابلیت‌های فناوری اطلاعات و درنتیجه بر عملکرد شرکت تأثیرگذارند.علاوه بر اثرات مستقیم، ظرفیت جذب بر عملکرد شرکت اثرات غیرمستقیمی از طریق شکل‌دهی چابکی زنجیره تأمین نیز دارا هست.این تحقیق ما ارائه مفاهیم و پیشنهادها برای تحقیقات آینده به پایان می‌رسد.

جن و تسو[14] (2012)، مقاله­ای تحت عنوان اثرات قابلیت فناوری اطلاعات و نوآوری فرآیند خدمات و نقش واسطه‌ای خدمت به مشتریان بر عملکرد شرکت ارائه داده­اند. در این تحقیق، پیشنهاد شد که خدمت به مشتریان یک نقش واسطه‌ای قابل‌توجه است که از طریق آن قابلیت فناوری اطلاعات و نوآوری فرآیند خدمات بر عملکرد شرکت تأثیر می­گذارند و قابلیت فناوری اطلاعات یک برگ خرید بحرانی است که نوآوری فرآیند خدمات را تسهیل می‌سازد.نتایج نشان می‌دهند که طرح‌های مدیریتی باید در راستای توسعه فناوری اطلاعات و همچنین نوآوری فرایند خدمات و اعمال‌نفوذ آن‌ها به‌منظور تسهیل خدمات به مشتریان به‌منظور رسیدن به عملکرد بهتر شرکت‌ها طراحی و اجرا شوند.علاوه بر این، قابلیت فناوری اطلاعات بیشتر، نوآوری فرآیند خدمات در سطح بالاتری را به دنبال خواهد داشت.

 

چارچوب نظری و مدل تحقیق

تأثیر قابلیت‌های فناوری اطلاعات بر عملکرد سازمانی: بسیاری از پژوهشگران، از فناوری اطلاعات به‌عنوان یک اهرم برای کسب مزایای رقابتی یاد می‌کنند.امروزه در اکثر سازمان‌ها بحث فناوری اطلاعات مطرح است و هرروز شاهد طرح موضوعات جدید در این حوزه هستیم.فناوری اطلاعات، عملکرد سازمان‌ها را دستخوش تغییرات محسوسی کرده و باعث شده خلأ ناشی از نبود دانش کافی از مکانیسم‌های فناوری اطلاعات که بر عملکرد شرکت تأثیرگذار است چشمگیرتر شود.یافته‌های پژوهش دوستار و همکاران در سال 1394، نشان داده است که قابلیت‌های فناوری اطلاعات بر عملکرد شرکت‌ها تأثیرگذار است.اولتین[15] و همکاران در سال 2014، در تحقیق خود بیان کردند که در محیط رقابتی، تغییر مداوم نیازمند اجرا، توسعه و بهبود قابلیت‌های فناوری اطلاعات هست.آن‌ها در تحقیق این‌طور بیان نمودند که فناوری اطلاعات یک منبع ضروری برای بهبود عملکرد سازمان­ها محسوب می­شود.آن‌ها رابطه بین عوامل مربوط به فناوری اطلاعات و ارزیابی عملکرد اقتصادی از طریق ابزارهای آماری پارامتریک و غیر پارامتریک را بررسی کردند.نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که مدیران سازمان­ها اهمیت خاصی برای کسب رضایت مشتری و به‌طور ضمنی برای رسیدن به نتایج مطلوب اقتصادی قائل‌اند که این امر از طریق پیاده­سازی و بهبود قابلیت‌های فناوری اطلاعات امکان­پذیر هست. مزیدی[16] در سال 2014، در تحقیق خود نشان داد که ظرفیت جذب و چابکی سازمانی به‌طور کامل و با نقش واسطه‌ای بر قابلیت‌های فناوری اطلاعات و درنتیجه بر عملکرد سازمان تأثیرگذارند.

 تأثیر قابلیت‌های فناوری اطلاعات بر چابکی سازمانی: بسیاری از رویکردها و چارچوب‌ها به‌منظور دستیابی به‌چابکی توسعه داده‌شده‌اند، مانند چارچوب تشخیصی که توسط وورلی و لاولر[17] (2010) ایجاد گردید، روش‌هایی که در این رابطه توسط دهمرده و بنی هاشمی (2010) بررسی شد و رویکردی که توسط ویندو[18] و همکاران فرموله گردید.علاوه بر این، محققان پیشنهاد داده‌اند که استفاده از قابلیت‌های فناوری اطلاعات، می‌تواند چابکی سازمان را تسهیل کند و افزایش دهد.طبق تحقیقات آدریان[19] و همکاران (2002)، فناوری اطلاعات و سیستم‌های اطلاعات[20] می‌توانند در بهبود فرآیندهای کسب‌وکار به‌منظور ایجاد چابکی در سازمان مورداستفاده قرار گیرند.آن‌ها افزودند که فناوری اطلاعات و سیستم‌های اطلاعات می‌توانند به‌عنوان توانمند ساز و تسهیل گر چابکی سازمانی در نظر گرفته شود.سیتامراجو و ساندار[21] (2013)، اظهار داشتند که قابلیت‌های فناوری اطلاعات می‌تواند تسهیل گر ایجاد چابکی در سازمان از طریق: بهبود تصمیم‌گیری، تسهیل ارتباطات، ارائه یکپارچه‌سازی الکترونیکی و تأمین گزینه‌های دیجیتال باشد.آدریان و همکاران (2002)، تأثیر فناوری اطلاعات را بر چابکی سازمانی به سه دسته طبقه‌بندی نمودند: افزایش سرعت فعالیت‌ها، ارائه فرآیندهای هوشمند و مستقل در تصمیم‌گیری و توانمندسازی سازمان از طریق همکاری و مشارکت و توزیع عملیات.علاوه بر این، آدریان و همکاران (2002) به این نتیجه رسیدند که سیستم‌های اطلاعات در توسعه چابکی سازمانی جزء عناصر اساسی محسوب می‌شوند.آن‌ها همچنین نشان دادند که استفاده مؤثر از قابلیت‌های سیستم‌های اطلاعات ممکن است همکاری میان شرکای تجاری را بهبود بخشد که این امر می‌تواند چابکی سازمانی را افزایش دهد.

تأثیر چابکی سازمانی بر عملکرد سازمانی: چابکی به معنای توانایی فائق آمدن بر چالش‌های غیرمنتظره برای رویارویی با تهدیدهای بی‌سابقه محیط کاری و کسب مزیت و سود از تغییرات به‌عنوان فرصت‌های رشد و پیشرفت می‌باشد (ژانگ و شریفی[22]، 2000).به اعتقاد بورجسون و ماتیاسن[23] (2005)، چابکی می‌تواند به کمپانی اریکسون[24] در جهت بهبود فرآیندهای نرم‌افزاری و پاسخگویی به حوادث به‌طور مؤثرتری کمک کند و درنتیجه بر عملکرد سازمانی تأثیر مثبتی داشته باشد.مفهوم چابکی پیچیده است و در بسیاری از رشته‌ها موردبررسی قرارگرفته است.به‌عنوان‌مثال، واسکوئز بوستلو و همکاران[25] (2007)، چابکی را توانایی هر سازمانی برای ادراک و پیش‌بینی تغییرات موجود در محیط کاری، به حداکثر رساندن سطح خدمات به مشتری و به حداقل رساندن هزینه کالا تعریف کرده‌اند.مقدم و همکاران در سال 1394، به بررسی تأثیر هوش سازمانی و چابکی سازمانی بر عملکرد سازمانی کارکنان دیوان محاسبات کشور پرداختند.نتایج به‌دست‌آمده نشان داد هوش سازمانی و چابکی سازمانی بر عملکرد سازمانی کارکنان دیوان محاسبات کشور تأثیرگذار است.

با توجه به مطالعات محقق در خصوص موضوع تحقیق و چارچوب نظری فوق‌الذکر در خصوص روابط میان متغیرها، مدل زیر به‌عنوان مدل تحقیق معرفی می­گردد:

 

 

 

 

چابکی سازمانی

 

 

قابلیت های فناوری اطلاعات

زیر ساخت فناوری اطلاعات

تجربیات کسب و کار فناوری اطلاعات

منابع ارتباطی فناوری اطلاعات

عملکرد سازمانی

سهم بازار

رضایت مشتری

منابع انسانی فناوری اطلاعات

سودآوری

تصویر ذهنی

وفاداری مشتری

سرعت

صلاحیت

انعطاف پذیری

پاسخ گویی

 

 

 

 

 

 

 

 

 


نمودار(1): مدل تحقیق

منبع: برگرفته از شن و تسو[26]،2012 و کولیلانگ[27]،2015

 


فرضیه‌های تحقیق

 فرضیه اصلی

- قابلیت­های فناوری اطلاعات از طریق چابکی سازمانی بر عملکرد سازمان تأثیر دارد.

 

فرضیه‌های فرعی

1)    زیرساخت فناوری اطلاعات بر عملکرد سازمانی از طریق چابکی سازمانی تأثیر دارد.

2)    تجربیات کسب­و­کار فناوری اطلاعات بر عملکرد سازمانی از طریق چابکی سازمانی تأثیر دارد.

3)    منابع ارتباطی فناوری اطلاعات بر عملکرد سازمانی از طریق چابکی سازمانی تأثیر دارد.

4)    منابع انسانی فناوری اطلاعات بر عملکرد سازمانی از طریق چابکی سازمانی تأثیر دارد.

 

روش اجرای پژوهش

چنانچه طبقه‌بندی تحقیقات برحسب هدف را مد‌نظر قرار دهیم، تحقیق حاضر در زمره تحقیقات کاربردی قرار دارد، چنانچه طبقه‌بندی انواع تحقیقات بر اساس ماهیت و روش را مدنظر قرار گیرد، روش تحقیق حاضر ازلحاظ ماهیت در زمره تحقیقات توصیفی (میدانی و پیمایشی) قرار داشته و ازنظر روش نیز در دسته تحقیقات علمی محسوب می‌گردد.جامعه آماری این تحقیق 400 ن